محمد يار بن عرب قطغان
86
مسخر البلاد ( تاريخ شيبانيان ) ( فارسى )
[ ترشيز 136 روى توجه به استراباد ] آورد . و از راه ديگر صباح روز جمعه هشتم محرم الحرام سادات و قضاة و اكابر و اعيان هرات در مدرسهء شيخ الاسلام جمع آمده ، در باب واقعهاى كه روى نمود قرعهء مشورت در ميان انداختند و خاطر اكابر و اصاغر بر سلوك طريق اطاعت و انقياد محمد خان شيبانى قرار يافته ، عرضه داشت مشعر به آن معنى در قلم آوردند « 1 » 137 و آن نوشته را مصحوب « 2 » برادرزادهء ( 53 الف ) مولانا عثمان كه محتسب شهر بود ، روان ساختند . و مولانازاده متوجه گشته ، در سر خيابان غارت يافت و پياده و عريان نزديك تقوز رباط خود را به ملازمت محمد « 3 » تيمور سلطان « 4 » رسانيد و كيفيت حال را معروض گردانيد و [ محمد ] تيمور سلطان او را نزد پدر فرستاد . 138 و محمد خان شيبانى بعد از اطلاع بر مضمون عريضهء هرويان در آخر همان روز النگ كهدستان را مضرب خيام دولت و اقبال ساخت و خاطر بر سلطنت خراسان قرار داده ، رايت ابهت و كامرانى برافراخت . [ ذكر وصول اكابر و اشراف هرات ] « 5 » به ملازمت محمد خان شيبانى در روز مذكور كه جمهور متوطنان هرات از بيم سياست سپاه محمد خان شيبانى دروازههاى شهر را مانند ابواب فرح و سرور بر روى خود بسته ، در كمال حزن و اندوه بودند و لشكر قيامت اثر خانى در محلات بيرون آن بلدهء فاخره علم اقتدار برافراخته غارت و تاراج مىنمودند ، امرى در غايت غرابت روى داد و قتل طايفه [ اى ] از سپاه اوزبك كه به طريق إله مانى آمده بودند ، اتفاق افتاد . و كيفيت حادثه آنكه خواجه معز الدين حسين شبانكاره 139 و خواجه شمس الدين محمد منشى و بعضى مردم جغتاى كه از معركهء مرگ « 6 » گريخته ، در باغات بيرون هرات غنوده بودند در چاشتگاه آن روز خيال فرار نموده ، جهت مخلص خود حيله انديشيدند و مسلح و مكمل بر اسبان باد
--> ( 1 ) . س : درآورد ( 2 ) . س : مسحوب ( 3 ) . س : « محمد » ندارد ، از نسخه « ت » افزوده شد . ( 4 ) . س : از « رسانيد . . . محمد تيمور سلطان » ندارد ، از نسخه « ت » افزوده شد . ( 5 ) . ت : عنوان ناخوانا است ، س : « به ملازمت محمد خان شيبانى » تكميل از حبيب السير ، ج 4 ، ص 376 . ( 6 ) . س : منزل